Başlık : Aşuwa Dili ve Amazonlar
İçerik : Tarih öncesi uygarlıkların ve insanların yaşam biçimleri, Arkeologların maddi buluntularıyla açıklanmaya çalışılıyor. Tarih ise, dilin yazılmasıyla başladığı kabul edilmektedir. Tarihin hangi dille başladığı ve yeraltından çıkartılan suskun belgelerin kimlere ait olduğu hakkında yeterli bilgilere sahip değil sekteR30; Konusunda Uzman olan kimselerin sonuç değerlendirmelerine dayanarak, bizlerde ana dilimizle ara-sıra bir şeyler söyleme ihtiyacı duymaktayız.

Dolaysıyla yaşamakta olduğumuz Anadolu coğrafyasında: Hitit halitasını oluşturan yâda Hititler öncesi kavimlere verilen isimlerin, Aşuwa dilindeki anlamlarına kısaca değinmek, sonra bazı Aşuwa Tanrıçalarından bahsetmek ve Amazonların adlarıyla ilgili tamamlayıcı bilgi sunmak istiyoruz.

Andolu Ege Yöresi yaşayanlarına verilen ad:

Aşşuwa Mira: AşuwaR17;vaların yurdu, ellerindeki yer veya geliştikleri bölge.
Ahhiyawa (Hahxıyeva): Bizim taraftan olanlar.

Güney-batı ve Güney Anadolu:

Lukka: (Lukkoa: Luk, üstündeki demek ve bayana hitaptır. Burada baş anlamına gelen ka takısı kullanılmışsa da çoğul ifade eden R20;koaR21; kullanılmalıydı) dolaysıyla R20;LukkoaR21; Bayanın taşıdığı ağırlık ve sorumlulukları anlamına gelir.
Arzawa: Düşman yâda dövüşken insan bulan.
Kizzuwatna: Ürperti veren (titreten) yer.

İç ve Kuzey Anadolu:

Maraşantiya: Güneşin doğduğu yer. (Kızılırmak deltası ve adı olarakta bilinir)
Şariya: Aydınlanış veya pay ediş anlamı verir.
Pala: Karşılayan veya karşı çıkan demektir.
Kaşka: Ayrılıkcı baş, başka baş veya ağarmış (beyazlamış) baş demektir.

Doğu Anadolu ve Suriye tarafı:

Hayaşa-azzi: Kardeşlerimizin çok olduğu yer.
İşuwa: Sizden olan, donan veya ışıyan yer.
Nuhaşşe: Yemin ediş.
Kiş: Yükseklik, sivri tepe, zirve demektir.
Akad: Başın yanındaki, yakınındaki, bitişiği anlamındadır.
Ziggurad: Kalbin yapışık, bağlı olduğu; Adıgece, kalbin verildiği yer anlamına gelir
Mızapıtamra, pıtamya: Işığın hareket ettiği, izinin olduğu yer, yani ışık yolu demektir.
Arancah: Dicle Nehrinin eski adıdır ve yatağı ova olan kral su demektir..
Purantcı: Uçan su anlamına gelir. Fırat Nehrinin eski adıdır.
Alaşıya: KıbrısR17;ın eski adıdır ve içine uzatılmış anlamına gelir.

Bu konularda daha pek çok (Alalah, Amurru, Hahhu, Halpa, Kuşşar Hat, Hatti gibi) isim ve sözcükleri anlamlandırmak mümkündür fakat, bunları bizim gibilerin ele alması biraz aşırılıktır! Ehil olanların değerlendirmesi gerekir.

AŞUWA TANRIÇALARINDAN BAZILARI:

Aşana (Şane): Aydınlatan paylaştıran ana tanrıça.

Arışna: (Eğiren, büken) demektir. Keten liflerini eğirerek kumaş haline
getirdiği için: Giyindiren tanrıça olarak kabul görmüştür..

Gunala: Kalbe giren, kalbe dolan, gönül alan anlamına gelir. Yediren içiren
tanrıça olarak kabul edilmiştir.

Xanıtsa: (İş ehli, yapım ve eser sahibi) İnce işler tanrıçası demektir.

Xantsise: Aile, iffet ve doğum tanrıçası.

Xuaşta: GunalaR17;ya bağlı olarak R20;Ocak, yemek tanrıçasıR21;
.
Cıvave: Yağmur, Cızlan: Tatlı su tanrıçası.

Sıwıne: Bolluk bereket tanrıçası.

Merkıre: Varlık için el tutuşturan (değiş-tokuş) tanrıçası.

Gunte: (Kalpteki veya kalbin yuvası anlamına gelir) Güzellik Tanrıçası.

Xare: Greklerdeki HeraR17;nın karşılığıdır.

Sane: Hem çiçek hem annem anlamına gelir.

Nartsana: NartR17;ların annesi anlamında da kullanılır.

Seteney Guaşa, Narsana KuajaR17;nın bir muadilidir ve her ikisinin de birer oğlu vardır: Savsırıkoa (yanmışın ve yakanın oğlu) Abrıstkıl (yananı toparlayan, tutan demektir) Bu açıdan baktığımızda R20;AnaerkilR21; yapı AşuwalarR17;da daha belirgin gibi görünmektedir.

Guaşa ve Kuaja sözcükleri, önceden R20;TanrıçaR21; anlamında kullanılmış olabileceği düşünülmeli! Ataerkil yapıya geçtikten sonra da Kral veya BeyR17;in (Ğahı = Pışı) eşi anlamında: Kraliçe, Ana kraliçe veya R20;Ailenin önde gelen hanımefendisiR21; gibi anlamlarda kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde de benzer doğrultuda kullanılması daha doğru olacaktır. Şimdilerde bunun Prenses bağlamında yorumlanması yanlış olmaktadır. R20;PrensesR21; (JAN) henüz evlenmemiş Bey kızına verilen sıfat ve ünvandır.

Toplumlar arasında etkileşim olduğu ve kimin kimi ne kadar etkilediği kesin olarak tayin edilememektedir! Dolaysıyla GreklerR17;in tanrı ve tanrıça adları çoğu yanıyla Adıge dilinde çağrışımlar yapmaktadır. Özellikle R20;AphroditeR21; adının Aşuwaca anlamı gayet açıktır: Aph - kız demektir. Rov - uzun, Dite R11; uzunca (ca-vurgu ekidir) ikisi birden söylendiğinde R20;Uzunca boylu kızR21; anlamını alır. Birde bunların dışında: R20;AtaerkilR20; yapıya başkaldıran kadınlar gurubu vardır: R20;AMAZONR21;


AMAZONLAR
Hakkında bazı söylencelerden alıntı:

AmazonR17;ların normalden ayrılan yönü, kadınların savaşçı olarak yetiştirilmeleri, savaşa bir asker gibi katılmaları, erkeklerin bu savaşda yer almamaları, kadınların savaşçılığının aynı zamanda saldırganlığa dönüşmesidir. Hem kendilerinin kurdukları yerleşim bölgelerinde bulunan heykel, resim ve kabartmalar, hem de komşu halkların eserleri Amazonları savaşçı niteliklerine uygun tasvir etmişlerdir. Amazonlarda ki savaşçı nitelik o kadar baskındır ki Bilge Umar, Amazonların "tarım yapmayan, yaşamı at sırtında avcılık ve savaşla geçen bir kadınlar ulusu" olduğu görüşündedir. Bu nedenle Amazonlara takılacak adın savaşçı özelliklerine uygun bir ad olması akla uygun görülmektedir. Kaldı ki bu açıklama Amazonların konuştuğu varsayılacak bir dile göre yapılan bir açıklama da değildir.

Konuyu tartışan uzmanlardan George Thomson "Yunanlı'lar Amazonları Kafkasya'ya doğru izlerken, Artemis'in Kafkasya kökenli olduğunu benimseyen bir geleneği izlemiş olabilir." Biçiminde bir yaklaşım getirmektedir.

Eski Çağ Tarih Uzmanlarından George Thomson bu görüşünde yanlız değildir. Bazı diğer uzmanlar da Amazonları Kafkasya ile ilişkili olarak açıklamaya çalışmaktadırlar. Kafkas kabilelerinde her türlü sosyo-ekonomik faaliyetleri kadınların yapmaları, altın post efsanesi'nde altın postu aramaya giden ArgonautR17;ların Anadolu'nun kuzeydoğusunda Amazonlara rastlamaları, Amazonlar efsanesinde aynı bölgenin Amazonlar'ın ana yurdu olarak gösterilmesi, Amazonlar'ın başkenti olarak gösterilen Themiskyra'nın aynı bölgede olması, Amazonların ay tanrıçası ile olan ilişkileri, Amazon adıyla Kafkas dillerinden birinde "ay" anlamına gelen "maze" kelimesi arasında ki benzerlik gibi nedenle uzmanları böyle düşünmeye yöneltmiştir.

Kas-Adıge dilinde ay anlamına gelen "maze" kelimesi ile Amazon kelimesi arasında ki benzerlik ortadadır. "maze" kelimesinin sonuna "on" eki getirildiğinde amazon kelimesine çok benzeyen "mazeon, mazon" kelimesi oluşur. Ancak article bulunmayan bu dilde nasıl olmuşturda "a" eki gelmiştir? Yine bu dilde Amazon adlarının, Amazonların kurdukları şehirlerin, Amazon tanrıçası Artemis'in adları da açıklanamamaktadır. bu nedenlerle bu açıklamada genel kabul gören bir açıklama olarak kabul edilmemekte olduğu söylenir.

Genel kabul görmemekle birlikte bu açıklamayla gerçeğe çok yaklaşıldığını, bazı gerçekçi tespitlerin yapıldığını, kabul etmemizi gerektiren veriler bulunmaktadır. Anadolu ile Kafkasya arasında ki ilişkilere dikkat çeken uzmanlar çoktur. Server Tanilli üç bin yıllarında ki Anadolu-Hatti kabilelerinin dilleri ile Kafkasya dillerinin benzediğini, Hattiler'in maddi kültürü ile bu çağ Kafkasya kültürlerinin de "çok noktada birbirlerine benzediğini" kaydetmektedir. Şemseddin Günaltay, Proto-Hatti'ler, Luviler, Hurriler ve Kafkasların Hazar denizi ötelerinden "aynı zamanda batıya göçen gruplar" olduğunu belirtmektedir. Hrozny de Hititlerin Kafkaslardan gelmiş olmasını, diğer görüşlerle karşılaştırarak, "nispeten daha çok pozitif bir görüş" şeklinde değerlendirilmektedir.

Bu nedenlerle yukarıdaki açıklamada ki eksikliği Kas dillerine yönelmesine değil bunu eksik bırakmasında, Kas dillerinin hepsini incelememesinde görüyor, Kas-Abhaz diliyle daha tam ve doğru bir açıklamanın yapılabileceğini düşünüyoruz. Çünkü ilkçağlarda, iki binli yıllarda, Amazonların tarih sahnesine çıktığı dönemde, Amazonların kurduğu söylenen İzmir kenti civarında kurulan devletin adı Aşuva'dır. Lidyalı'ların da atası olan Aşuva'lar, Kas-Abhazların bir koludur. Halen Anadolu ve KafkasyaR17;da kendilerine "Aşuva" diyen insanlar yaşamaktadır.

Tarih olarak Amezonların İsaR17;dan önce xx. yüzyıl ile xıı. yüzyıl arasında yani 800 yıl varlıklarını sürdürdükleri var sayılmaktadır. Aiskhylos, R20;Savaşcı Amazonlar, erkek düşmanlarıR21; der. Onlar için. Amezonlar ülkesinin başkenti de ThemiskyraR17;ydı. Yurtları üzerine kaynaklar bibirini pek tutmaz. Kimi kaynaklar onların ülkesinin Kafkaslar olduğunu söylerken, kimileri de KaradenizR17;de Themedon (Terme) çayının kıyısında olduklarından bahseder.

(Est. Cerah) Prof. Dr. Ahmet Karacalar R20;Tarihin Amazonları SansürlediğiniR21; ileri sürer:
Bu kadınlar niçin ortaya çıkmış? Amazonların orijini çok karışık. Yaklaşık M.Ö. 2000'lere tarihleniyor. Bunlar tepkinin kızları. Anaerkilden ataerkile geçişte tepki göstererek savaşçı bir toplum olarak ortaya çıkıyor. Erkeği reddediyor, soylarının devamını başka şekilde sağlıyorlar: Her yıl döl almak için komşu kabilenin erkekleriyle birlikte olur, kız evlatları alıkoyar, erkek evlatları da aynı kabileye iade ederlermiş!!! Erkeksiz, sadece kadın kadına yaşayan topluluk, Kafkasya'da evliliğe başlayıp, Sarmat Kadınları olarak yaşamaya devam ediyor, A. Karaçalar.

Herodot'a göre Sarmatyalılar, Amazonlar ve İskitlerin atalarıdır. SarmatyalılarR17;da kadınlar sık sık erkeklerle beraber ava çıkar, savaşta yer alırlardı. Ona göre savaşta bir adam öldürmeyen kadın evlenemezdi.

Hipokrat, Amazonları sağ göğüsleri olmayanlar olarak anlatır. Ona göre kız çocuklarına yapılan ve sıcak bronz bir metalle gerçekleştirilen operasyonla sağ göğüsün büyümesi engellenerek sağ omuz ve kolun gelişmesi sağlanırdı.

YORUM:

HipokratR17;ın bu görüşü: Eski Abaza ve Adıge kadınlarının, yakın tarihlere kadar, cinselliğı çağrıştıran göğüslerini bastırma, büyütmeme geleneğini hatırlatıyor.

Article konusu: Adıge dilinde R20;MAZER21; sözcüğünün R20;AYR21; anlamına geldiği doğrudur. Aşuwa dilinde R20;MIZER21; (ğamze) Lamba demektir. (Aşuwa dilinde R20;AR21; sesi, yumuşak R20;ĞR21; sesine kaygın söylenir) Dolaysıyla Ğaşuwa dilinde ay: ĞAMIZ (AMIZ) demektir. R20;ZOVR21; sözcüğü bulan, R20;ZOVUNR21; ise bulmuştum anlamlarına gelir; ikisi birden söylendiğinde: R20;ĞAMIZ-ZOVR21; AyR17;ı bulan, R20;ĞAMIZ-ZONR21; AyR17;ı bulmuştum anlamına gelmektedir. Ayrıca R20;ĞAMER21; aidiyeti ifade eden bir sözcüktür, aynen MARE sözcüğünde olduğu gibi. Dolaysıyla bu açıdan baktığımızda Amezonların kendilerini R20;Ayın KızlarıR21; olarak ifade etmeleri doğruluk kazanır.

Artemis: R20;ArteR21; Aşıwaca: Kalınan yer anlamına gelir.R21;MisR21; Adıgece: İşte; R20;YisR21; İçinde oturuyor yâda oturuyor mu demektir. R20;ThemiskyraR21; kelimesinin açıklanabilmesi için doğru okunabilmesi gerekiyor! Aşuwaca R20;MiskıraR21;: MisR17;lerin yeri yâda tuttukları yer anlamına gelir. R20;TER21; sesçiğinin birkaç anlamı vardır, buradaki anlam ise:R20;İçinde R11; içteR21; gibidir. R20;TEHAR21; Göçük yâda içine yıkılmış demektir.R20;TIHAR21; ise Adıgelerin Tanrılarına verdikleri addır.

Saim Tuc BİCR17;RA
25 Nisan 2011
Yazar : Saim TUÇ
[- Sayfayı yazdır - ]
Haberler yazarlarını bağlar. Hiçbir şekilde 6kesek.com sorumlu tutulamaz.