Başlık : Çerkes'ler
İçerik : Batı kafkas sıradağları'nın eteklerinde ve terk ile kuban nehirleri
yataklarına dek uzanan bayır ve vadilerde oturan kavim.
Çerkeslerin ne zaman Kafkasya'ya geldikleri tam olarak bilinmemekle birlikte eldeki bulgular
Çerkeslerin tarihi MÖ 6000 yılına kadar uzandığını göstermektedir.
Çerkeslerin avrupada yaşamış vahşi kavimlerle ilgileri olmadığı gibi ,
Asyadan gelen moğollarlada hiç bir ilgisi yoktur.Kafkasya'nın en güzel ve en
mükemmel giysili,soylu bir ulustur.Eski zamanlardan beri kafkasya'yı işğal eden
devletlere bağlı olmak zorunda kalan Çerkes'ler bügün bir devlet kuramamışlardır.
Ancak hiç bir ulusun yönetiminde kendi dil ve kültürünü kaybetmemiştir.
Çeşitli guruplar halinde yaşayan çekes kabilelerin en önemlileri Abzegh yada
abadzeh, Bjedugh, shapsugh,natukuay, temirgoy,besleney, hakusi,kabardey'dir.
Tarih-1
Çerkeslerin kafkasyadaki varlığı MÖ 6000'lere değin dayanır.
MÖ 3000'lerde tarım ve hayvancılığın yanı sıra bakır madenini kullandıkları,
seramik eşya ve daha sonra da tunçtan aletler yaptıkları bilinmektedir.
sindo-moet olarak adlandırılan kavimlerden geldiği kabul edilen çerkesler ,
MÖ 6yüzyılda kuzeyde iskitlere,karadeniz kıyısında da yunanlılara komşuydular.
İskitlerle ve yunanlılarla kurulan ilişkiler,ekonomik ve kültürel gelişmenin yanı sıra
çerkes kentleri ve yazısının ortaya çıkmasını sağladı.
MÖ 5.yüzyılda merkezi gorgippa(bügün anapa)olmak üzere bosparos krallığının
anı başında kurulan sind krallığı,varlığını iki yüzyıl kadar sürdürdükten sora
Bosporos krallığı'na katıldı.Bosporos krallığı'nın MÖ 3.yüzyılda ekonomi ve askeri
çöküş sürecine girmesinden yararlanan iskitlerin izleyicisi sarmatlar
MÖ 2.yüzyılda küzey kafkasya topraklarını ele geçirdiler .
Çerkes'ler sarmatları ancak MS 1yüzyılda maniç ırmağının küzeyine sürmeyi başarabidiler .
Sarmatlardan sonra 4.ve 5.yüzyıllarda alanlar ve hunlar geldi.
Hun saldırıları sonucu kıyı kentleri ve deniz ticareti yok oldu ve çerkesler
verimli topraklarının hemen hepsini yitirdiler.
1220'de kafkasya'yı istila etmeye başlayan moğollar çerkes'lerin bir
bölümünü ve alanların tümünü yok ettiler.Bunu izleyen altın ordu saldırıları sırasında
topraklarının büyük bir bölümünü yitiren çerkes'ler ,buna karşılık alanların
bazı topraklarını ele geçirdiler.kuban ırmağı boyunca uzanan bu yeni topraklar üzerinde
14.yüzyılda kabardey bölgesi oluştu.Altın ordu devletinin yıkılmasından
sonra daha önce yitirdikleri toprakların bir bölümünü geri alan çerkes'ler
bu kez kırım hanlığı'nın saldırısına hedef oldular.Kırım hanlığının çerkes'leri
ağır bir vergiye bağlaması çerkes'lerin rusya'ya yaklaşmasına yol açtı.
Bu zorunlu yaklaşma rusya'nın kuzey kafkasya'yı barışcı bir biçimde kolonileştirmesini de
beraberinde getirdi.Çerkes'lerin ruslar'la barış içinde yaşamaları 18 yüzyıla değin sürdü.
Osmanlı devleti'nin rusya ve avusturya ile girdiği savaşlara son veren 1739 Belgrat anlaşması
ile kabardey bölgesi bağımsız hale getirildi.Kendi kendilerine bir araya gelip
güçlü bir çerkes ittifakı sağlayamayan çerkesler ,rus yayılmacılığından kayğı duyan bazı
yurt severler çerkes kabileleri 1768-74 osmanlı-rus savaşında osmanlının yanında yer aldılar.
Ama savaş rusları zaferi kabardey bölgesinin bağımsızlığını kaybetmesiyle sonuçlandı.Bu arada kırım'ı
kuban ırmağı'nın kuzeyinde çerkes topraklarını egemenliği altına alan gürcistan'ıkoruma
altına alan ruslar ,mondok'tan başlayıp kuban ırmağı'nın kuzeyinden karazeniz'e ve tereke ırmağı'nın
kuzeyinde hazar denizi'ne uzanan sağlamlandırılmış bir hat oluşturdular.Kuzey kafkasya halkları
buna tepki olarak imam mansur önderliğinde ayaklandılar ve 1787-1791 osmanlı-rus savaş'ında
osmanlıların yanında yer aldılar.ama savaş rusların kerç boğazını denetimini ve anapayı ele
geçirmesiyle sonuçlandı.1829 Edirne anlaşmasıyla osmanlılar çerkes'ya üzerindeki
haklarından rusya lehine vazgeçti.1838'de çerkes'lerin elindeki soçi ve tuapse limanlarını
ele geçiren ruslar iç kesimler doğru yeni kaleler ve karakollar inşa etmeye başladılar.Egemenlik
alanı git gide daralan çerkes'ler rusyaya karşı mücadeleye giriştiler.Dağıstan ve çecenya'da ruslara
karşı mücadele eden Şeyh şamil ,çerkeslerle birleşmek için 1846'da kabardey bölgesine gitti ama
bu birleşme olmadı.1848'de bu kez naiba muhammed emin bölgeye gönderildi .1853-1855
kırım savaşı sırasında çerkes'ler novarssiysk kentini ve taman yarım adasının bir bölümünü
ruslardan geri aldılar .Şeyh şamil'in 1859'da teslim olmasından sora rus hükümeti çerkes'leri
topraklarından çıkarma kararı aldı ve ilk çerkes göçü başladı.
1862'de harekete geçen ruslar,çerkes köylerini basıp yakmaya,giri dönüşü olanaksızlaştırmak
çin de tarlaları tahrip ederek halkı karadeniz kıyısına doğru itmeye başladılar.Mayıs 1864 'te Rus'lar
soçi ve tuapse kentlerini işğal etdiler.Çerkesya bu tarihte başlayarak çerkes nufusundan arındırıldı
Yalnızca kıyıboyu shapsugh'da küçük bir çerkes nüfusu nun (bügünkü Adigeler)kalmasına izin verildi.
Asıl çerkes nüfusu ise osmanlı topraklarına göç etmek zorunda burakıldı.Gemilere bindirilen çerkesler ,
karadeniz'in Anadolu kıyılarındaki limanlara ,istanbul,izmit,izmir,ege adaları,Rodus ve kıbrısa çıkarıldılar.
Bir bölümüde burğaz,varna ve köstenceye götürülerek balkanlar'a yerleştirildi.Göç sırasında açlık ve salğın
hastalıklar yüzünden çok sayıda çerkes öldü.Anadolu'ya göç ettirilen çerkes'lerden yoğun olarak orta ve
.1830'da 1 milyonun üzerinde olduğu tahmin edilen kafkasya'daki çerkes nüfusu savaşlar ve göçten
sonra 145 bin'e düşmüştür.
27 Şubat 1917'de çerkes halkını anavatanlarında süren Rusya çarlığı çöktü ve çar II. nikola tahttan
indirildi 6 kız çocuğu ve kendisi vahşiçe kaltedildi.Bundan sonra ilk olarak kuban ve terek yönetim
birimlerinde temsil edilen çerkesler özertlik istediler.Ve ekim 1917 devrimi'nden sonra Dağıstan ve
terekte yaşayan kuzey kafkas halklarını temsil etmek üzere 1 aralık 1917'de vladikavkaz'da
(bügün Orkonikidze)kurulan terek-dağıstan Hükümetine katıldılar.Bu hükümetin ,sovyetleri
tanımayan kuban ve don yerel hükümetleri ile birlikte oluşturduğu Güney doğu birliğinin yönetimi
mart 1918'de sovyetlere geçti.Sovyetlere karşı çarpışan general denikin 1919'da terek ve
kubanı ele geçirdiysede ,sovyetler mart 1920'de duruma yeniden egemen oldular.
Kasım 1920'de Rus SSC'ye bağlı dağıstan ve dağlı ÖSSC kuruldu.ÖSSC içinde bir
ulusal il(okrug)oluşturan kabardey çerkesleri,1 eylül 1921'de Dağlı ÖSSC 'den
ayrılarak Kabardey özerk yönetim birimini (oblast)kurdular.Daha sonra karadeniz kıyısında
shapsugh Ulusal il (okrug)oluşturuldu.5 Aralık 1936'da ise bugün çerkeslerin büyük bir bölümünün
yaşadığı kabardey -Balkar ÖSSC kuruldu.
Yazar : Onur kacar
[- Sayfayı yazdır - ]
Haberler yazarlarını bağlar. Hiçbir şekilde 6kesek.com sorumlu tutulamaz.